«Brutalia, Εργάσιμες Μέρες»

Στο φετινό φεστιβάλ Καννών διακρίθηκε μια ελληνική ταινία μικρού μήκους η οποία μου κίνησε το ενδιαφέρον. Έχει ως θέμα τις μέλισσες ή μάλλον, ανθρώπους που έχουν πάρει τη θέση των μελισσών! Η κάμερα εξερευνά με ντοκυμαντερικό τρόπο αυτό το απίθανο, αλληγορικό σύμπαν. Ήρθα, λοιπόν, σε επικοινωνία με τον σκηνοθέτη και κύριο δημιουργό της ταινίας, Μανόλη Μαυρή, ο οποίος ανταποκρίθηκε άμεσα και μου παραχώρησε την παρακάτω συνέντευξη.          

Συγχαρητήρια για τις διακρίσεις της ταινίας στο Φεστιβάλ των Καννών. Για εισαγωγή θα ήθελα να μας πεις λίγα λόγια για το θέμα της ταινίας.

Καταρχήν, είναι η πρώτη συνέντευξη που δίνω σε κάποιον που έχει σχέση με τις μέλισσες και μάλιστα αναρωτιόμουν πότε θα γίνει αυτό! Η ταινία πραγματεύεται τι θα γινόταν αν αντικαθιστούσαμε τις μέλισσες με ανθρώπους. Είναι μια μεταφορά, μία αλληγορία στην οποία παρουσιάζεται μία κυψέλη σε ανθρώπινα μέτρα.

Και πως προέκυψε το θέμα αυτό; 

Η επιθυμία να ασχοληθώ με το θέμα προέκυψε κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής μου θητείας. Εκτίοντας την υπηρεσία μου, βρέθηκα να παρατηρώ ένα καινούριο “σύμπαν”, τελείως διαφορετικό από οτιδήποτε είχα συναντήσει μέχρι τότε. Αυτό το “σύμπαν” αποτέλεσε αφορμή για να εστιάσω πάνω σε έννοιες όπως η πειθαρχία, η εργασία, η τάξη, η ρουτίνα, ο εγκλεισμός, ο φόβος. Το θέμα όμως που με απασχόλησε περισσότερο ήταν η σχέση του ατόμου με το κοινωνικό σύνολο. Στη συνέχεια, αναζητώντας το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα διαδραματιστεί η ιστορία, ανακάλυψα ότι πολλά κοινωνικά μοντέλα που υπάρχουν στη φύση φέρουν κοινά στοιχεία με αυτά της στρατιωτικής και πειθαρχημένα εργατικής κοινωνίας για την οποία ήθελα να μιλήσω. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά και πλησιέστερο σε αυτό που αναζητούσα ήταν η κοινωνία των μελισσών.

Είχες κάποια σχέση από πριν με τις μέλισσες ή ασχολήθηκες μαζί τους λόγω της ταινίας;

Όχι, πριν από την ταινία δεν είχα καμία σχέση με τις μέλισσες. Ωστόσο, μετά από σχεδόν ένα χρόνο εκτενούς έρευνας πάνω στις ιδιότητες και την κοινωνία τους μαγεύτηκα από τον κόσμο τους. Βασική πηγή της έρευνάς μου – πέρα από κείμενα, βιβλία και ντοκυμαντέρ- αποτέλεσε μια συνέντευξη που πήρα από τον μελισσοκόμο και φίλο Δημήτρη Ηλιόπουλο, ο οποίος διατηρεί μελίσσια στην Αλόννησο. Το πάθος και οι γνώσεις του πάνω στον κόσμο των μελισσών με ενέπνευσαν και πολλές από τις σκηνές που έγραψα για την ταινία είχαν αφετηρία αυτή τη συνέντευξη.Τον ευχαριστώ πολύ για αυτό.

Σε ποια είδη κατατάσσεται η ταινία;

Η ταινία είναι ένα ψευδο-ντοκυμαντέρ το οποίο έχει στοιχεία thriller, μαύρης κωμωδίας και musical. H ταινία, επίσης, έχει χαρακτηριστεί από το φεστιβάλ Καννών ως «queer», ενώ δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση όταν την έφτιαχνα (Queer είναι ένας όρος ομπρέλα, που αφορά τις έμφυλες κοινότητες, που δεν ανήκουν στην κατηγορία των ετεροφυλόφιλων). Από κάποιες συζητήσεις που έκανα στο φεστιβάλ, φαίνεται ότι την εξέλαβαν ως «το ανδρικό βλέμμα πάνω στην υπεροχή των γυναικών».

Ποιες ήταν οι κύριες επιρροές για την ταινία;

Αρχικά – όπως αναφέρω και παραπάνω – ο πυρήνας της ιδέας ξεκίνησε από το στρατό. Με ενδιέφερε να εξετάσω πώς ένα σύστημα που καταργεί την ατομική κρίση και ομογενοποιεί τα άτομα, τα μετατρέπει σε εκτελεστικά όργανα διαταγών και κανόνων. Όπως αναφέρει η Hanna Arendt στη φιλοσοφική της μελέτη για την Κοινοτοπία του Κακού, αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα όρια της “ηθικής κρίσης” του ατόμου να αλλοιώνονται, διαστρεβλώνοντας τη δυνατότητα διάκρισης ανάμεσα στο καλό και το κακό (βλ. «ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ», 1963).  

Στην ταινία, έχοντας ως βασικές κινηματογραφικές αναφορές τις ταινίες Full Metal Jacket του Stanley Kubrick (η εξοντωτική εκπαίδευση των στρατιωτών πριν πάνε στον πόλεμο του Βιετνάμ) και την ταινία Beau Travail της Claire Denis (ο σουρεαλισμός της διατήρησης ενός στρατιωτικού/πολεμικού μηχανισμού σε απουσία πολέμου) παρακολουθούμε μέσα από το πρίσμα της Άννας – μιας νεαρής εργάτριας μέλισσας που βρίσκεται στα κατώτερα στρώματα της ιεραρχίας – την εισαγωγή των εργατριών στην κοινωνία της κυψέλης. Βλέπουμε τη δομή της σκληρής κοινωνίας, τη σταδιακή εσωτερική μετάλλαξη της ηρωίδας μέσω της καταπίεσης που βιώνει και στο τέλος, τη συμβολική ανατροπή και καταστροφή του συστήματος (με αναφορές στο Zabriskie Point του Michelangelo Antonioni).

Και όσον αφορά γεγονότα που σε επηρέασαν;

Στην ταινία ο κεντρικός χαρακτήρας παίρνει, παρά τη θέληση της, μέρος σε ένα λυντσάρισμα που γίνεται σε μία από της αδελφές της. Κάτι αντίστοιχο γίνεται και στις μέλισσες. Όταν τραυματιστεί μία οι υπόλοιπες τη σκοτώνουν, ή την πετούν έξω από την κυψέλη γιατί πλέον δεν είναι λειτουργική και άρα αποτελεί κίνδυνο για το μελίσσι. Αυτό εγώ τo συνέδεσα με το περιστατικό του λυντσαρίσματος του Ζακ Κωστόπουλου το 2018 στο κέντρο της Αθήνας, χωρίς βέβαια να φαίνεται ευθέως στην ταινία. Εκεί το πλήθος καταδίκασε συλλογικά κάποιον χωρίς να ξέρει τα γεγονότα. Η μάζα λειτούργησε εναντίον του, καταδικάζοντάς τον επιτόπου. Το περιστατικό μου είχε φανεί τόσο συνταρακτικό που ένιωσα την ανάγκη να κάνω μία νύξη. Αποτέλεσε την αφορμή για να φτιάξω την εν λόγω σκηνή.

Ο τίτλος Brutalia (σημ: Brutal σημαίνει «ωμό») τι δηλώνει;

Ο τίτλος σημαίνει «Η χώρα της βίας» . Προέκυψε από έναν αρχιτεκτονικό όρο, το «brutale», ένα αυστηρό αρχιτεκτονικό στύλ το οποίο χρησιμοποιεί το γυμνό τσιμέντο. O υπότιτλος επίσης είναι σημαντικός, οι «εργάσιμες μέρες». Ήθελα η ταινία να στρέφεται γύρω από την εργασία και τη βία.

Πώς θα μπορεί να δει την ταινία το κοινό;

Η ταινία θα προβάλλεται σε φεστιβάλ για τον επόμενο χρόνο. Θα προβληθεί στο φεστιβάλ Δράμας το Σεπτέμβριο, στις Νύχτες Πρεμιέρας τέλος Σεπτεμβρίου – αρχές Οκτωβρίου στην Αθήνα και ύστερα (από όσο ξέρουμε μέχρι σήμερα) σε κάποια φεστιβάλ στην Ισπανία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Επίσης τα δικαιώματα προβολής της ταινίας έχουν αγοραστεί από το γαλλικό κανάλι Canal+ και στο βελγικό RTBF.

Η ταινία είναι αλληγορική. Τι σε τράβηξε στην αλληγορία; Γιατί χρησιμοποίησες τις μέλισσες κι όχι κάποιο άλλο ον το οποίο να παραπέμπει σε στρατό πχ. τερμίτες;

Χρησιμοποίησα τις μέλισσες και όχι κάποιο άλλο είδος κυρίως γιατί ο κόσμος τους μου φάνηκε ανεξάντλητος. Μια αστείρευτη πηγή ιδεών, ένα εξαιρετικά σύνθετο πεδίο το οποίο τροφοδοτούσε το σενάριο συνεχώς με καινούριες σκέψεις. Επίσης, ένας ακόμα βασικός λόγος για τον οποίο επέλεξα τις μέλισσες ήταν η μητριαρχία, η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο στην ταινία. Η ταινία περιγράφει μια κοινωνία μέσα στην οποία μόνο οι γυναίκες παίρνουν αποφάσεις, εργάζονται και την προστατεύουν από εξωτερικούς εχθρούς. Δεν υπάρχει ατομικό συμφέρον, ούτε ωφελιμιστικά κίνητρα. Με «αίσθημα δικαίου» οι εργάτριες μέλισσες αφοσιώνονται στα κοπιαστικά έργα που αναλαμβάνουν εφ’ όρου ζωής και έναντι στοιχειωδών “απολαβών” που διασφαλίζουν απλά την επιβίωσή τους. Είναι πανίσχυρες, ανθεκτικές και παραγωγικές.
Τέλος, εντόπισα πολλές ομοιότητες μεταξύ της οργάνωσης της κυψέλης και των ανθρώπινων πολιτευμάτων. Ενώ σε μία κυψέλη υπάρχει «βασιλεία» , ταυτόχρονα υπάρχει και ένα είδος «αναρχίας» κατά την οποία η βασίλισσα καθαιρείται όταν παύει να είναι λειτουργική (τη σκοτώνει το ίδιο της το μελίσσι). Όλα τα παραπάνω συνέθεσαν ένα τελείως πρωτότυπο σύμπαν, κάτι που δεν είχα συναντήσει πουθενά πιο πριν.

Οι μέλισσες έχουν να αντιμετωπίσουν πολλούς φυσικούς εχθρούς. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα συχνά τους επινοούν. Υπάρχει «ο εχθρός» στην ταινία;

Εξωτερικοί εχθροί δεν υπάρχουν στην ταινία. Με ενδιέφερε να παρουσιάσω ένα σύστημα πολεμικό, το οποίο όμως βρίσκεται σε περίοδο ειρήνης και κατά συνέπεια ο λόγος της ύπαρξής του δεν είναι σαφής. 

Στόχος μου ήταν να κάνω εμμέσως μια κριτική πάνω στην τάση των κρατών να διασφαλίσουν τα συμφέροντα τους εις βάρος των άλλων. Θεωρώ ότι η περιχαράκωση των κρατικών συνόρων αποτελεί εξαιρετικά επίκαιρο φαινόμενο. Η συνεχής αυξανόμενη εσωστρέφεια των εθνών, η σπατάλη τεράστιων χρηματικών ποσών για τον εξοπλισμό του στρατού, τα τείχη που κατασκευάζονται για να απωθήσουν ανεπιθύμητους πληθυσμούς (γειτονικούς λαούς, μετανάστες), όλα έχουν ως αποτέλεσμα την απομόνωση των κρατών. Ο μόνος υπαρκτός εχθρός είναι η μοναξιά.

Οι μέλισσες έχουν εξιδανικευτεί. Κατά πολλούς, η μεταφορά του κοινωνικού τους μοντέλου στα ανθρώπινα μέτρα θα οδηγούσε σε μια αρμονική κοινωνία. Στην ταινία τι έχει πάει στραβά και δεν υπάρχει τίποτα το αρμονικό;

Η ταινία είναι προφανώς αλληγορική και δεν είναι στόχος μου να κατηγορήσω τις μέλισσες. Ο κόσμος των μελισσών λειτουργεί μόνο ως αφορμή. Πρόκειται για μια απαισιόδοξη ματιά πάνω στην πορεία του ανθρώπινου είδους, που διαχρονικά κατασκευάζει κοινωνικά μοντέλα, τα οποία αποσκοπούν στην παραγωγικότητα. Το άτομο βρίσκεται, αναπόφευκτα, ανίσχυρο και εγκλωβισμένο σε κανόνες και νόρμες που το ίδιο δεν ελέγχει.

Γιατί θεωρείται θετική και υποδειγματική η στρατιωτικοποιημένη εργασία των μελισσών; Γιατί οι άνθρωποι προβάλλουν διαχρονικά στο μελίσσι την πειθαρχημένη κοινωνία, εξιδανικεύοντας την παραγωγικότητα και παραβλέποντας ένα σύστημα που προάγει την εξόντωση μέσω της εργασίας; Μπορεί τελικά ένα τέτοιο μοντέλο – που στο όνομα του κοινού καλού επιβάλλει τη θανάτωση των αδυνάμων – να αποτελέσει ουτοπικό όραμα για την ανθρώπινη κοινωνία;


Είναι ταινία η οποία κάνει ξεκάθαρα statement ή είναι ταινία προβληματισμού η οποία αφήνει «δουλειά» στον θεατή να δώσει αυτός τα δικά του νοήματα;

Δεν πρόκειται για μία ταινία διδακτική. θεωρώ ότι φανερώνει ξεκάθαρα τη θέση μου απέναντι στη βία αλλά θέλω να πιστεύω ότι δεν περιορίζει τη σκέψη του θεατή πάνω στο θέμα.

Το (μαύρο) Χιούμορ είναι διάχυτο στην ταινία…

Από την ταινία δεν θα μπορούσε να λείπει το χιούμορ. Άμα δεν διακωμωδήσεις αυτό που κάνεις θεωρώ ότι αποδυναμώνεται. Οι κηφήνες παρουσιάζονται υπέρμετρα ανίσχυροι μπροστά στις εργάτριες μέλισσες, σαν αργόσχολοι μάτσο άντρες των οποίων ο μοναδικός ρόλος είναι να ζευγαρώσουν με τη βασίλισσα. Κάτι που όμως κανείς δεν τους εγγυάται ότι θα συμβεί κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Περνάνε μία Beckett-ική ζωή στην οποία περιμένουν κάτι να συμβεί και τελικά τίποτα δεν γίνεται.

H μουσική παίζει μεγάλο ρόλο στη συγκεκριμένη ταινία. Μίλησέ μας για την μουσική επιμέλεια.

Tη μουσική την έχει γράψει και επιμεληθεί ο Larry Gus (Παναγιώτης Μελίδης). Μέσω ενός πολυφωνικού προσπάθησε να κατασκευάσει το εκκωφαντικό βουητό του σμήνους, δημιουργώντας μια εξαιρετικά κλειστοφοβική ατμόσφαιρα. Επίσης υπήρχαν κλασικά κομμάτια που επιλέχθηκαν να μπουν, τα οποία πιστεύω ότι ενίσχυσαν το κωμικό στοιχείο της ταινίας (Waltz from the Masquerade suite του Aram Khachaturian, The flight of the Bumble-bee του Nikolai Rimsky-Korsakov, Les indes Galantes του Jean-Philippe Rameau, Ombra Mai Fu του Georg Friederich Handle) .

Για την Παραγωγή της ταινίας;

Η ταινία είναι μια ελληνο-βελγική συμπαραγωγή των AVION FILMS, Stathi Twins & Tarantula Belgique, χρηματοδοτούμενη από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, το Κέντρο Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών μέσων των Βρυξελλών και τον ΕΚΟΜΕ. Η ταινία γυρίστηκε σε εγχώριες τοποθεσίες.  

Υπάρχει κάποιο νέο project στα σκαριά για το άμεσο μέλλον;

Mία ταινία μικρού μήκους την οποία σκoπεύω να γυρίσω την άνοιξη του 2022 και η οποία έχει πάρει τη χρηματοδότηση από την ΕΡΤ και από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου. Παράλληλα γράφω το σενάριο της πρώτης μου μεγάλου μήκους ταινίας.

Ο Μανώλης Μαυρής

Το trailer της ταινίας: https://youtu.be/FVszlQ8-414

Μια σκέψη σχετικά μέ το “«Brutalia, Εργάσιμες Μέρες»

Add yours

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: